تفاوت GDR و GBR در کتاب زمردی فیدیک؛ راهنمای تخصیص ریسک

فلسفه ایجاد و تفاوت GDR و GBR در تخصیص ریسک ژئوتکنیکی

در گذشته کارفرمایان حجم زیادی از اطلاعات زمین‌شناسی و ژئوتکنیکی را در اختیار پیمانکار قرار می‌دادند اما مشخص نبود که کدام بخش از این اطلاعات مبنای قیمت‌گذاری و تخصیص ریسک قرار گرفته است.

به همین دلیل در هنگام بروز شرایط نامتعارف زمین، اختلافات گسترده‌ای ایجاد می‌شد. پیمانکار ادعا می‌کرد شرایط موجود قابل پیش‌بینی نبوده و کارفرما استدلال می‌کرد اطلاعات لازم قبلاً در اختیار پیمانکار قرار گرفته است.

کتاب زمردی برای رفع این مشکل میان «اطلاعات زمین» و «مبنای قراردادی تخصیص ریسک» تفکیک قائل شده و به همین دلیل دو سند مستقل GDR و GBR را پیش‌بینی کرده است.

Geotechnical Data Report (GDR) چیست؟

Geotechnical Data Report یا گزارش داده‌های ژئوتکنیکی سندی است که تمامی اطلاعات خام و واقعی حاصل از مطالعات ژئوتکنیکی را در اختیار پیمانکار قرار می‌دهد.

این گزارش معمولاً شامل موارد زیر است:

• نتایج حفاری‌های اکتشافی

• مغزه‌های حفاری

• گزارش گمانه‌ها

• نتایج آزمایش‌های آزمایشگاهی

• نتایج آزمایش‌های برجا

• اطلاعات هیدروژئولوژی

• مطالعات زمین‌شناسی

• داده‌های ژئوفیزیکی

• نقشه‌های زمین‌شناسی

• مشاهدات میدانی

هدف اصلی GDR ارائه داده‌های موجود به پیمانکار است تا وی بتواند ارزیابی مستقل خود را از شرایط زمین انجام دهد. بنابراین GDR یک سند اطلاعاتی محسوب می‌شود و نه یک سند تخصیص ریسک.

ویژگی‌های حقوقی GDR

از دیدگاه حقوق قراردادها، GDR دارای ویژگی‌های زیر است:

1. اولاً این گزارش صرفاً داده ارائه می‌کند و تعهدی نسبت به وقوع یا عدم وقوع شرایط خاص ایجاد نمی‌کند.

2. ثانیاً پیمانکار موظف است اطلاعات مندرج در GDR را بررسی و تحلیل نماید.

3. ثالثاً وجود یک داده در GDR لزوماً به معنای پذیرش ریسک توسط پیمانکار نیست.

4. رابعاً GDR به تنهایی معیار تشخیص شرایط پیش‌بینی‌نشده محسوب نمی‌شود.

به همین دلیل در بسیاری از دعاوی بین‌المللی، استناد صرف به اطلاعات موجود در GDR برای رد یا پذیرش ادعاها کافی نیست.

Geotechnical Baseline Report (GBR) چیست؟

Geotechnical Baseline Report یا گزارش مبنای ژئوتکنیکی مهم‌ترین سند قراردادی در کتاب زمردی فیدیک محسوب می‌شود.

GBR در واقع سندی است که مشخص می‌کند طرفین قرارداد چه شرایطی از زمین را برای اجرای پروژه مفروض گرفته‌اند. به بیان دیگر GBR مرز میان شرایط عادی و شرایط غیرمنتظره را تعیین می‌کند. این گزارش مشخص می‌نماید:

• چه نوع زمین‌شناسی مورد انتظار است.

• میزان نفوذ آب مورد انتظار چقدر است.

• سطح سختی سنگ چگونه پیش‌بینی شده است.

• شرایط حفاری چگونه فرض شده است.

• پیش‌بینی رفتار زمین در طول حفاری چیست.

بنابراین GBR نه یک گزارش اطلاعاتی، بلکه یک سند قراردادی برای تخصیص ریسک محسوب می‌شود.

جایگاه حقوقی GBR در قراردادهای پروژه‌های زیرزمینی

GBR مهم‌ترین ابزار مدیریت دعاوی ژئوتکنیکی در پروژه‌های زیرزمینی است. از منظر حقوقی، این سند:

• مبنای قیمت‌گذاری پیمانکار است.

• مبنای ارزیابی ادعاها است.

• مبنای تشخیص شرایط پیش‌بینی‌نشده است.

• مبنای تخصیص ریسک میان طرفین است.

• مبنای تصمیم‌گیری هیأت حل اختلاف و داوران است.

در بسیاری از داوری‌های بین‌المللی، اولین سندی که مورد بررسی قرار می‌گیرد GBR است.

بررسی تفاوت اساسی GDR و GBR

بسیاری از مدیران پروژه این دو گزارش را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند، در حالی که ماهیت آن‌ها کاملاً متفاوت است. برای درک بهتر تفاوت GDR و GBR به سؤالات اساسی زیر توجه کنید:

GDR پاسخ می‌دهد: «چه اطلاعاتی درباره زمین وجود دارد؟» GBR پاسخ می‌دهد: «طرفین قرارداد چه شرایطی را برای زمین فرض کرده‌اند؟»

به صورت خلاصه:

• GDR مجموعه داده‌ها است. / GBR مبنای تخصیص ریسک است.

• GDR اطلاعات خام ارائه می‌کند. / GBR تفسیر قراردادی آن اطلاعات را مشخص می‌کند.

• GDR یک سند فنی است. / GBR یک سند فنی ـ حقوقی محسوب می‌شود.

نقش GDR و GBR در شرایط پیش‌بینی‌نشده زمین

یکی از مهم‌ترین مفاهیم کتاب زمردی، شرایط فیزیکی پیش‌بینی‌نشده یا Unforeseeable Physical Conditions است.

هنگامی که پیمانکار مدعی می‌شود شرایط واقعی زمین با شرایط مورد انتظار متفاوت بوده است، نخستین پرسش این خواهد بود که مبنای انتظار طرفین چه بوده است. پاسخ این سؤال در GBR یافت می‌شود.

اگر شرایط واقعی از محدوده پیش‌بینی‌شده در GBR فراتر رود، پیمانکار می‌تواند مطالبه کند:

• تمدید مدت پیمان

• جبران هزینه‌های اضافی

• اصلاح برنامه اجرایی

• دریافت مبالغ اضافی ناشی از تغییر شرایط

در مقابل، اگر وضعیت موجود در محدوده پیش‌بینی‌های GBR قرار داشته باشد، معمولاً ریسک آن بر عهده پیمانکار خواهد بود.

اهمیت تفاوت GDR و GBR در داوری‌های بین‌المللی

امروزه بخش قابل توجهی از اختلافات پروژه‌های زیرزمینی در داوری‌های بین‌المللی مربوط به تفسیر این دو سند است. داوران معمولاً برای پاسخ به سؤالات زیر به GDR و GBR مراجعه می‌کنند:

• کارفرما چه اطلاعاتی در اختیار پیمانکار قرار داده است؟

• پیمانکار چه اطلاعاتی را در زمان مناقصه در اختیار داشته است؟

• شرایط مورد انتظار زمین چه بوده است؟

• آیا شرایط واقعی خارج از محدوده پیش‌بینی شده بوده است؟

• آیا پیمانکار مستحق دریافت زمان یا هزینه اضافی است؟

بنابراین کیفیت تنظیم GDR و GBR می‌تواند تأثیر مستقیمی بر موفقیت یا شکست دعاوی قراردادی داشته باشد.

اهمیت اسناد کتاب زمردی فیدیک برای پروژه‌های ایران

در بسیاری از پروژه‌های عمرانی و تونل‌سازی ایران هنوز مفهوم GBR به درستی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. در نتیجه هنگام بروز مشکلات ژئوتکنیکی، اختلافات گسترده‌ای میان کارفرما و پیمانکار ایجاد می‌شود.

استفاده صحیح از GDR و GBR می‌تواند موجب موارد زیر شود:

• شفافیت در تخصیص ریسک

• کاهش دعاوی پیمانکاری

• کاهش هزینه‌های پروژه

• افزایش قابلیت پیش‌بینی قرارداد

• بهبود مدیریت ریسک

• تسریع حل اختلافات

نتیجه‌گیری

کتاب زمردی فیدیک با معرفی دو سند کلیدی Geotechnical Data Report (گزارش داده‌های ژئوتکنیکی) و Geotechnical Baseline Report (گزارش مبنای ژئوتکنیکی) تحول مهمی در مدیریت و تخصیص ریسک ژئوتکنیکی پروژه‌های زیرزمینی ایجاد کرده است.

GDR مجموعه داده‌ها و اطلاعات موجود درباره شرایط زمین را در اختیار پیمانکار قرار می‌دهد، در حالی که GBR مبنای قراردادی تخصیص ریسک و معیار تشخیص شرایط پیش‌بینی‌نشده را مشخص می‌کند. به همین دلیل می‌توان گفت موفقیت یا شکست بسیاری از دعاوی مربوط به قراردادهای پروژه‌های زیرزمینی در نهایت به نحوه تنظیم، تفسیر و استناد به این دو سند بستگی دارد.

خدمات تخصصی حقوقی در قراردادهای فیدیک و پروژه‌های زیرزمینی

مؤسسه حقوقی حامی بینا به مدیریت رسول اوجاقلو، وکیل پایه یک دادگستری و متخصص حقوق پیمان، خدمات تخصصی مشاوره، تنظیم قرارداد، مدیریت دعاوی، تحلیل مطالبات پیمانکاری، تشکیل و نمایندگی در هیأت‌های حل اختلاف (DAAB) و داوری‌های داخلی و بین‌المللی را در حوزه قراردادهای فیدیک و پروژه‌های زیرزمینی ارائه می‌نماید.

چنانچه در زمینه قراردادهای فیدیک، کتاب زمردی فیدیک، اختلافات ناشی از شرایط پیش‌بینی‌نشده زمین، دعاوی ژئوتکنیکی، پروژه‌های تونل‌سازی یا داوری‌های تخصصی عمرانی نیاز به مشاوره، وکالت یا داوری دارید، می‌توانید با ما در تماس باشید.