همه چیز درباره قرارداد پیمانکاری

 شناخت پروژه پیمانکاری در قرارداد پیمانکاری:

برای اینکه دیدکاملی از یک قرارداد پیمانکاری بدست آورید ابتدا باید با پروژه پیمانکاری به خوبی آشنا شوید. اجرای یک پروژه پیمانکاری اعم از پروژه­ های تجاری و یا شخصی، کاری کوچک و کم ­اهمیت نیست. از آنجا که یک پروژه پیمانکاری دارای جنبه ­های گوناگونی شامل کار طراحی، تأمین مصالح، تجهیزات و ماشین­ آلات، دانش و تجربه فنی، نظارت بر مرحله اجرا، دوره اجرای تعهدات طرفین پیمان، تحویل موقت، بهره ­برداری در دوره تضمین و نهایتاً تحویل قطعی است، بنابراین شناخت حقوقی و فنی نسبت به این امور و طراحی و انعقاد بهترین قرارداد از اهمیت ویژه­ ای برخوردار است تا اختلافات به کمترین میزان ممکن رسیده و پروژه با بهترین کیفیت طبق برنامه زمان­ بندی به اتمام برسد.

بدین ترتیب پیش از انعقاد قرارداد  کارفرما باید با توجه به نیازهای خویش و هدف گذاری انجام شده برای پروژه، مراحل مطالعات فازهای صفر تا 2 را با بهترین کیفیت انجام دهد و پس از اطمینان از تأمین اعتبار لازم، تأمین اراضی محل اجرای پروژه و زمین تجهیز کارگاه و تحصیل مجوزهای لازم از سازمان­ های ذیربط، با برگزاری مناقصه و یا فرایند ترک تشریفات مناقصه، اقدام به انعقاد قرارداد نماید. در طرف مقابل نیز پیمانکار اصلی یا پیمانکار عمومی می­ بایستی از دارا بودن ظرفیت­ های مدیریتی و فنی برای اجرای پروژه اطمینان حاصل کرده و این توان را دارا باشد که بتواند بموقع سازمان­دهی لازم را انجام داده و نسبت به تجهیز کارگاه در موعد مقرر اقدام نماید و سپس پروژه را با توجه به برنامه زمانی تفصیلی به پیش برده و به اتمام برساند.

از سویی با توجه به اینکه هر  پروژه پیمانکاری دارای ابعاد ناشناخته و مجهولی است که در طول زمان مشخص می­ گردند، بنابراین ریسک و خطر این موضوعات می ­بایستی شناسایی شده و به شیوه عادلانه ­ای بین طرفین تقسیم گردد.

حال باید دید قرارداد پیمانکاری چیست؟

در ماده 183 قانون مدنی ایران عقد یا همان قرارداد این گونه تعریف شده است:

«عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.»

این تعریف جامع نبوده و دارای ایراداتی است، از جمله این که شامل قراردادهای تملیکی نمی ­شود و همچنین قراردادهای دو جانبه (عقود معوض) را در بر نمی­ گیرد. لذا در این بخش تعریف قانون مدنی فرانسه از قرارداد که تعریفی کامل و جامع است بیان می­ شود. بر اساس ماده 1101 قانون مدنی فرانسه (اصلاحیه سال 2016 میلادی):

«قرارداد عبارت است از توافق اراده دو یا چند شخص برای ایجاد، تغییر، انتقال یا از بین بردن تعهدات.»

یک قرارداد پیمانکاری کامل می­ بایستی شامل ارکان و شرایط مقرر در ماده 1101 قانون مدنی فرانسه باشد تا قراردادی کامل تلقی شود. بدین سان قرارداد پیمانکاری باید حاوی ارکان و شرایط ایجاد تعهدات قراردادی باشد. این شرایط در ماده 190 قانون مدنی ایران بیان شده است.

برابر این مقرره قانونی برای صحت هر معامله شرایط ذیل اساسی است:

1.  قصد طرفین و رضای آنها
2. اهلیت طرفین
3. موضوع معین که مورد معامله باشد
4. مشروعیت جهت معامله

از سویی یکی دیگر از شرایط اساسی برای درستی قرارداد، قدرت طرفین در اجرای تعهدات قراردادی خویش می ­باشد. منظور از قدرت بر اجرای تعهد در اینجا، توانایی نوعی در اجرای تعهدات است، به نحوی که اجرای این تعهد نوعاً توسط اشخاصی هم رده و هم ردیف هر یک از طرفین ممکن باشد. بدین سان عدم توانایی شخصیِ کارفرما و یا پیمانکار در اجرای تعهد، تأثیری در درستی قرارداد نداشته و در صورت عدم اجرای تعهد توسط هر یک از طرفین، طرف دیگر می ­تواند به ضمانت اجراهای قراردادی فسخ و دریافت خسارت متوسل گردد.

اگر کارفرما و پیمانکار قراردادی منعقد کنند که در زمان انعقاد قابلیت اجرا نداشته است (مانند عدم امکان ثبت سفارش کالاها و تجهیزات وارداتی و یا ممنوعیت واردات ناشی از تحریم­ های بین ­المللی)، این قرارداد به دلیل عدم قدرت بر اجرا باطل خواهد بود. همچنان که در ماده 348 قانون مدنی به عنوان یک قاعده عمومی در قراردادها چنین مقرر شده است:

«بیع چیزی که خرید و فروش آن قانوناً ممنوع است و یا چیزی که مالیت و یا منفعت عقلائی ندارد یا چیزی که بایع قدرت بر تسلیم آن‌ ندارد باطل است مگر این که مشتری خود قادر بر تسلّم باشد.»

همچنین اجرای تعهد باید قانوناً مجاز باشد، در غیر این صورت قرارداد به دلیل ممنوعیت قانونی باطل خواهد بود، مانند قرارداد تخریب آثار تاریخی و باستانی برای ساخت هتل.

علاوه بر رعایت شرایط قانونی، برای انعقاد موفق قرارداد پیمانکاری باید ارکان و شرایط زیر مشخص گردد:

• طرفین قرارداد و نمایندگان قانونی ایشان
• شرح کامل موضوع قرارداد و تعیین محدوده پیمان و حدود قابل قبول در تغییر آن
• تعیین مبلغ قرارداد و شیوه پرداخت و ضمانت اجرای تخلف در پرداخت ها
• مدت زمان قرارداد و آثار ناشی از تأخیر مجاز و تأخیر غیرمجاز (تعیین برنامه زمان بندی واقعی برای قرارداد)
• قید لزوم رعایت حسن نیت در مرحله مذاکرات پیش از انعقاد قرارداد، مرحله مناقصه، مرحله تشکیل قرارداد و مرحله اجرای قرارداد
• تعیین ضمانت اجرای تخلف از تعهدات قراردادی
• تعیین موارد تعلیق قرارداد و ایجاد حق حبس برای طرفین
• بیان شیوه تعدیل قرارداد (در صورت ذکر عدم تعدیل قرارداد، ذکر مقرراتی که با توجه به شرایط ویژه تورمی امکان تعدیل با توافق الحاقی طرفین و یا فسخ یک جانبه وجود داشته باشد)
• ذکر موارد ایجاد حق فسخ برای طرفین و تشریفات فسخ قرارداد
• تعیین موارد انحلال جزئی قرارداد
• شیوه برخورد با اختلافات قراردادی و غیرقراردادی پیش از مراجعه به مرجع حل و فصل اختلاف
• تعیین مرجع حل اختلاف (دادگاه یا مرجع داوری)
• تعیین نحوه ابلاغ مکاتبات و اخطارهای قراردادی

خب حال که با قرارداد پیمانکاری به صورت کامل آشنا شده اید، حتما مطلب بسیار ارزشمند انواع قراردادهای پیمانکاری  را مطالعه کنید.

موسسه حقوقی حامی بینا با دارا بودن تجربه در زمینه خدمات حقوقی تهیه و تنظیم انواع قراردادهای پیمانکاری، آماده ارائه مشاوره و تنظیم انواع قراردادهای پیمانکاری با توجه به نیازهای طرفین قرارداد می باشد. برای مشاوره در خصوص شیوه انعقاد قراردادهای پیمانکاری با ما در تماس باشید.

نگارش: رسول اوجاقلو

وکیل پایه یک دادگستری و پژوهشگر حقوق بازرگانی