دوره آموزشی دعاوی تاخیرات در قراردادهای پیمانکاری

مفهوم هزینه‌های دوره تأخیرات مجاز

هزینه‌های دوره تأخیرات مجاز به هزینه‌هایی اطلاق می‌شود که در نتیجه‌ی تأخیراتی ایجاد می‌شوند که خارج از کنترل پیمانکار بوده و مطابق با مفاد قرارداد به عنوان تأخیرات مجاز (یا موجه) شناخته می‌شوند. این تأخیرات ممکن است ناشی از عوامل مختلفی همچون تغییرات در طراحی، شرایط فورس ماژور، یا عدم انجام تعهدات کارفرما باشد.

در این شرایط، پیمانکار می‌تواند درخواست جبران هزینه‌های اضافی و تمدید زمان اجرای پروژه را به کارفرما ارائه کند.

مصادیق تأخیرات مجاز و هزینه‌های مرتبط

1. عوامل خارج از کنترل پیمانکار:

   • وقوع فورس ماژور (زلزله، سیل، جنگ، یا حوادث طبیعی غیرقابل پیش‌بینی).
   • تغییر قوانین و مقررات دولتی که بر اجرای پروژه تأثیر می‌گذارد.

2. نقص یا تأخیر در تعهدات کارفرما:

   • تأخیر در تحویل زمین یا محل اجرای پروژه.
   • عدم پرداخت به موقع صورت وضعیت‌ها توسط کارفرما.
   • تأخیر در ارائه اطلاعات یا نقشه‌های طراحی توسط کارفرما.

3. تغییر در محدوده کاری یا شرایط قرارداد:

   • صدور دستور کار اضافی توسط کارفرما.
   • تغییرات اساسی در طراحی پروژه.

هزینه‌های قابل مطالبه در دوره تأخیرات مجاز

این هزینه‌ها شامل موارد زیر می‌شود:

1. هزینه‌های تجهیز و نگهداری ماشین‌آلات و تجهیزات:

   • اجاره یا استهلاک تجهیزات در طول دوره تأخیر.
   • هزینه‌های نگهداری و تعمیرات ناشی از تأخیر.

2. هزینه‌های پرسنلی:

   • حقوق و دستمزد کارکنان پروژه (مدیران، مهندسان، کارگران) برای دوره تأخیر.
   • هزینه‌های جانبی پرسنل (بیمه، مسکن و تغذیه).

3. هزینه‌های عمومی پروژه:

   • هزینه‌های بالاسری (Overheads) شامل دفتر کارگاه، بیمه پروژه و خدمات پشتیبانی.

4. هزینه‌های مالی:

   • بهره ناشی از تأخیر در دریافت پرداخت‌ها.
   • افزایش هزینه‌های تأمین مالی یا تسهیلات بانکی.

شیوه محاسبه هزینه‌های دوره تأخیرات مجاز

1. شناسایی عوامل تأخیر و ارتباط آن با هزینه‌ها:

   • پیمانکار باید مستندات مربوط به تأخیرات (مانند مکاتبات، گزارش‌های روزانه و سوابق پروژه) را ارائه دهد.

2. برآورد هزینه‌های مستقیم:

   • تعیین هزینه‌های مرتبط با ماشین‌آلات، پرسنل و مصالح به صورت روزانه یا ماهانه.

3. محاسبه هزینه‌های بالاسری:

   • این هزینه‌ها معمولاً بر اساس درصدی از کل هزینه‌های پروژه محاسبه می‌شوند.

4. مراجعه به مفاد قرارداد:

   • بر اساس شرایط عمومی و خصوصی قرارداد (مثلاً فیدیکیا شرایط عمومی پیمان ایران)، ضوابط محاسبه هزینه‌ها تعیین می‌شود.

5. محاسبه بهره و خسارت مالی:

   • محاسبه بهره بانکی یا هزینه‌های مالی دیگر بر اساس دوره تأخیر.

6. ارائه درخواست به کارفرما:

   • پیمانکار باید صورت‌حسابی دقیق از هزینه‌های دوره تأخیر ارائه دهد و درخواست جبران هزینه‌ها و تمدید زمان پروژه را ارائه کند.

نمونه در قراردادهای فیدیک

در قراردادهای فیدیک، بخش مربوط به تأخیرات مجاز و جبران هزینه‌ها در بندهای مختلف (مانند بند 8.4 و 20.1) تعریف شده است. پیمانکار باید مستندات خود را بر اساس این بندها ارائه کرده و درخواست خود را به صورت کتبی ثبت کند.

برای محاسبه هزینه‌های تأخیرات مجاز، مستندسازی کامل، بررسی دقیق مفاد قراردادی و استفاده از ابزارهای حسابداری و حقوقی ضروری است.

پروتکل تأخیر و اختلال انجمن حقوق ساخت بریتانیا

در استاندارد SCL Protocol (Society of Construction Law Delay and Disruption Protocol)، موضوع محاسبه هزینه‌های ناشی از تأخیرات مجاز و تأثیر آن بر هزینه‌های پروژه به‌طور جامع مورد بحث قرار گرفته است. این پروتکل، چارچوبی برای مدیریت و تحلیل تأخیرات و هزینه‌های مرتبط با آن ارائه می‌دهد و در موارد اختلاف بین کارفرما و پیمانکار به‌عنوان مرجع استفاده می‌شود.

اصول کلیدی محاسبه هزینه‌ها در SCL Protocol

1. تفکیک تأخیرات جبران‌پذیر و غیرجبران‌پذیر:

   • تأخیرات جبران‌پذیر شامل تأخیراتی است که ناشی از اقدامات یا قصور کارفرما یا عوامل خارجی (مانند فورس ماژور) بوده و هزینه‌های آن باید توسط کارفرما پرداخت شود.
   • تأخیرات غیرجبران‌پذیر معمولاً ناشی از قصور پیمانکار است و هزینه‌های آن بر عهده پیمانکار خواهد بود.

2. محاسبه بر اساس اصل “علت و معلول”:

   • باید ارتباط مستقیم بین عامل تأخیر (علت) و هزینه‌های اضافی (معلول) اثبات شود. برای این منظور، پیمانکار باید مدارک مستند و شواهد کافی ارائه دهد.

3. روش‌های ارزیابی هزینه‌ها:

   • هزینه‌های ناشی از تأخیر معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شوند:
     • هزینه‌های مستقیم:مانند حقوق پرسنل، اجاره ماشین‌آلات، و هزینه‌های مربوط به مصالح.
     • هزینه‌های بالاسری پروژه:مانند هزینه‌های اداری، مدیریت، و خدمات پشتیبانی.
     • هزینه‌های مالی:مانند بهره تسهیلات بانکی و کاهش ارزش نقدینگی.

4. عدم استفاده از نرخ‌های تخمینی:

   • استاندارد SCL توصیه می‌کند از داده‌های واقعی و مستندات حسابداری پروژه برای محاسبه هزینه‌ها استفاده شود و از برآوردهای کلی یا تخمینی اجتناب گردد.

مراحل محاسبه هزینه‌های تأخیرات مجاز بر اساس SCL Protocol

1. ثبت و مستندسازی دقیق تأخیرات:

   • پیمانکار باید تمامی تأخیرات را به‌صورت روزانه ثبت کند و دلایل وقوع آن‌ها را مستند نماید.
   • استفاده از ابزارهایی مانند برنامه زمان‌بندی پروژه (Critical Path Method – CPM)برای تحلیل تأخیرات ضروری است.

2. تحلیل اثر تأخیر بر هزینه‌های پروژه:

   • تعیین تأثیر مستقیم تأخیر بر هزینه‌های روزانه (Daily Costs)، شامل:
     • حقوق و دستمزد پرسنل.
     • هزینه نگهداری و اجاره تجهیزات.
     • هزینه‌های تأمین مصالح یا انبارداری.

3. محاسبه هزینه‌های بالاسری:

   • هزینه‌های بالاسری کارگاه (Site Overheads) و دفتر مرکزی (Head Office Overheads) بر اساس مدت تأخیر محاسبه می‌شوند.
   • فرمول متداول برای هزینه‌های دفتر مرکزی:هزینه بالاسری = (درصد بالاسری × کل هزینه پروژه) ÷ مدت کل پروژه × مدت تأخیرهزینه بالاسری = (درصد بالاسری × کل هزینه پروژه) ÷ مدت کل پروژه × مدت تأخیر

4. محاسبه هزینه‌های مالی:

   • اگر تأخیر باعث افزایش دوره بازپرداخت تسهیلات یا کاهش نقدینگی پیمانکار شود، هزینه‌های مالی مرتبط (مانند بهره بانکی) باید محاسبه گردد.

5. ارائه گزارش مالی:

   • تهیه یک گزارش جامع از هزینه‌های واقعی و مستندات مرتبط.
   • پیروی از الزامات قراردادی و ارائه آن به کارفرما یا مراجع داوری.

اصول قابل توجه در SCL Protocol

• ارتباط با مفاد قرارداد: هرگونه محاسبه باید مطابق با شروط قرارداد و قوانین مربوطه باشد.
• استفاده از کارشناسان متخصص: استاندارد SCL توصیه می‌کند که از کارشناسان برنامه‌ریزی و مالی برای محاسبه دقیق هزینه‌ها استفاده شود.
• روش‌های جبران هزینه: جبران هزینه‌ها ممکن است به‌صورت پرداخت نقدی، تعدیل قیمت یا تمدید مدت پروژه انجام شود.

جمع‌بندی

استاندارد SCL Protocol بر شفافیت، استفاده از داده‌های واقعی و تحلیل علّی تأکید دارد. پیمانکار باید از ابزارهای حرفه‌ای مانند تحلیل زمان‌بندی و حسابداری دقیق برای محاسبه هزینه‌های تأخیرات استفاده کرده و درخواست خود را با استناد به مستندات کافی به کارفرما ارائه دهد.