قراردادهای فراساحلی: راهنمای EPC، حفاری، نصب سکو و مدیریت ریسک‌های حقوقی

۱. تعریف قراردادهای فراساحلی

قرارداد فراساحلی، توافقی است بین شرکت نفتی یا دولتی و پیمانکار که به منظور انجام فعالیت‌های دریایی و زیرسطحی طراحی می‌شود. این قراردادها شامل:
• حفاری چاه‌های نفت و گاز
• ساخت و نصب سکوهای نفتی و گازی
• نصب خطوط لوله دریایی و تجهیزات فرآوری دریا
• خدمات لجستیکی و پشتیبانی دریایی

۲. ویژگی‌های قراردادهای فراساحلی

1. ریسک بالا: شرایط محیطی دریا، طوفان‌ها، جزر و مد و خطرات فنی موجب افزایش ریسک پروژه می‌شوند.
2. هزینه‌های کلان: سرمایه‌گذاری اولیه برای حفاری، نصب سکوی دریایی و خطوط لوله بسیار بالا است.
3. پیچیدگی فنی و مهندسی: استفاده از فناوری‌های پیشرفته مانند حفاری عمیق، سیستم‌های شناور و تجهیزات تحت فشار.
4. مدت زمان طولانی: پروژه‌ها معمولاً بین ۵ تا ۲۰ سال طول می‌کشند.
5. تعدد طرفین: دولت، شرکت نفت و گاز، پیمانکاران فرعی، شرکت‌های بیمه و بانک‌ها همه درگیر پروژه هستند.

۳. انواع قراردادهای فراساحلی

الف) قرارداد EPC (Engineering, Procurement, Construction)
• پیمانکار مسئول طراحی، تأمین تجهیزات و ساخت سکوها و تاسیسات است.
• هزینه معمولاً به صورت Fixed Price یا Lump Sum تعیین می‌شود.
• ریسک اصلی به عهده پیمانکار است.

ب) قرارداد EPCM (Engineering, Procurement, Construction Management)
• پیمانکار تنها مدیریت پروژه و تأمین تجهیزات را بر عهده دارد.
• هزینه‌ها و ریسک‌ها میان پیمانکار و کارفرما تقسیم می‌شود.

ج) قرارداد خدمات حفاری (Drilling Contracts)
• شامل اجاره سکوی حفاری یا کشتی حفاری.
• قیمت بر اساس روزهای عملیات (Day Rate) یا قرارداد Turnkey تعیین می‌شود.

د) قراردادهای تولید و نگهداری (Production & Maintenance Contracts)
• پیمانکار مسئول بهره‌برداری و نگهداری تجهیزات دریایی است.
• معمولاً شامل Service Fee و Incentive برای افزایش تولید و کاهش ریسک‌ها است.

۴. مسائل حقوقی و ریسک‌های قراردادهای فراساحلی

• Force Majeure: طوفان، سونامی، تحریم یا جنگ که اجرای پروژه را مختل می‌کند.
• مسائل زیست‌محیطی: رعایت مقررات بین‌المللی (MARPOL) و قوانین دریایی کشور میزبان.
• اختلافات قراردادی: تأخیر در تحویل، افزایش هزینه‌ها، نقص تجهیزات و فسخ قرارداد.
• حقوق مالکیت منابع: مالکیت نفت و گاز همچنان با دولت است و قراردادها تنها حق بهره‌برداری را تعیین می‌کنند.

۵. اهمیت قراردادهای فراساحلی

1. تضمین امنیت انرژی: توسعه میدان‌های دریایی بخش عمده‌ای از تولید نفت و گاز بسیاری از کشورها را تشکیل می‌دهد.
2. جذب سرمایه‌گذاری خارجی: به دلیل ریسک بالا، حضور شرکت‌های خارجی برای تأمین فناوری و سرمایه ضروری است.
3. توسعه فناوری و مهندسی ملی: همکاری با پیمانکاران بین‌المللی موجب انتقال دانش فنی می‌شود.
4. مدیریت ریسک پروژه: قراردادها با بندهای دقیق در خصوص زمان‌بندی، جریمه‌های تأخیر و ضمانت‌نامه‌ها ریسک‌ها را کنترل می‌کنند.
5. حفظ روابط بین‌المللی: قراردادهای شفاف و استاندارد بین‌المللی، باعث کاهش اختلافات و دعاوی حقوقی می‌شوند.

۶. نمونه‌های جهانی

• قراردادهای فراساحلی نروژ و بریتانیا: پروژه‌های دریای شمال با فناوری حفاری عمیق و ساخت سکوهای پیچیده.
• میدان‌های گازی قطر و عمان: استفاده از کشتی‌های حفاری شناور و قراردادهای EPC بلندمدت.
• میادین نفتی خلیج مکزیک: قراردادهای پیچیده حفاری، خطوط لوله و تعمیرات اضطراری با مشارکت شرکت‌های چندملیتی.

جمع‌بندی

قراردادهای فراساحلی ستون اصلی توسعه منابع نفت و گاز دریایی هستند. این قراردادها نه تنها بخش فنی و مهندسی پروژه‌ها را تنظیم می‌کنند، بلکه مسائل حقوقی، مالی و زیست‌محیطی را نیز در بر می‌گیرند.
طراحی دقیق قرارداد با پیش‌بینی مکانیزم‌های حل اختلاف، تضمین‌های بانکی، جریمه‌های تأخیر و بندهای محیط زیستی، نقش کلیدی در موفقیت پروژه‌های فراساحلی و جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی دارد.