اصطلاحات حقوقی نفت و گاز: واژه‌نامه کامل قراردادی ، مالی، داوری و حقوق دریایی

۱. اصطلاحات قراردادی

 • Concession Agreement (قرارداد امتیازی): قراردادی که دولت به شرکت خارجی حق اکتشاف و استخراج نفت و گاز را اعطا می‌کند، معمولاً مالکیت منابع با دولت است.

 • Production Sharing Contract – PSC (قرارداد مشارکت در تولید): قرارداد رایج بین دولت و شرکت خارجی، در آن هزینه‌ها ابتدا بازپرداخت شده و سپس سود میان طرفین تقسیم می‌شود.

 • Service Contract (قرارداد خدماتی): شرکت پیمانکار تنها خدمات فنی ارائه می‌دهد و مالکیت نفت و گاز با دولت باقی می‌ماند.

 • Joint Venture (شرکت مشترک): دو یا چند طرف به صورت مشترک مالک پروژه و سهام آن هستند.

 • EPC Contract (Engineering, Procurement, Construction): پیمانکار مسئول طراحی، تأمین تجهیزات و ساخت پروژه است.

 • Turnkey Contract (کلید در دست): پیمانکار پروژه را کامل تحویل می‌دهد و کارفرما نیازی به مداخله فنی ندارد.

۲. اصطلاحات مالی و اقتصادی

 • Cost Oil (هزینه نفت): بخشی از نفت تولیدی که برای بازپرداخت هزینه‌های سرمایه‌گذاری و عملیاتی اختصاص می‌یابد.

 • Profit Oil (سود نفت): بخش باقی‌مانده نفت پس از پرداخت هزینه‌ها که بین دولت و شرکت تقسیم می‌شود.

 • Royalty (حق‌الامتیاز): مبلغ یا درصدی از تولید که به دولت پرداخت می‌شود.

 • Bonuses (پاداش‌ها): پرداخت‌های یک‌باره به دولت در مراحل مختلف قرارداد (Signing Bonus, Production Bonus).

 • Tariff (تعرفه): مبلغی که برای استفاده از خطوط لوله، انتقال گاز یا خدمات دریایی پرداخت می‌شود.

۳. اصطلاحات حقوقی و داوری

 • Force Majeure (قوه قاهره): شرایط غیرقابل پیش‌بینی و خارج از کنترل طرفین که اجرای تعهدات را موقتاً یا دائم متوقف می‌کند (مثلاً طوفان، جنگ یا تحریم).

 • Liquidated Damages (خسارت قراردادی تعیین‌شده): مبلغ مشخص شده در قرارداد برای جبران خسارت تأخیر یا عدم انجام تعهد.

 • Dispute Resolution (حل و فصل اختلافات): مکانیزم حل اختلاف، شامل مذاکره، میانجی‌گری، داوری و دادگاه.

 • Arbitration (داوری): روش حل اختلاف غیرقضایی با حضور داوران بی‌طرف.

 • ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes): مرکز داوری بین‌المللی برای دعاوی سرمایه‌گذاری.

 • ICC (International Chamber of Commerce): مرکز داوری تجاری بین‌المللی برای اختلافات قراردادی.

۴. اصطلاحات فنی با اهمیت حقوقی

 • Upstream (بالادست): اکتشاف و تولید نفت و گاز.

 • Midstream (میان‌دست): انتقال، ذخیره‌سازی و فرآوری اولیه.

 • Downstream (پایین‌دست): پالایش، پتروشیمی و توزیع فرآورده‌ها.

 • Offshore (فراساحلی): فعالیت‌های دریایی اکتشاف و تولید نفت و گاز.

 • Wellhead (سرچاه): محل استخراج نفت یا گاز از چاه.

 • Seismic Survey (نظرسنجی لرزه‌ای): بررسی زمین‌شناسی قبل از حفاری.

۵. اصطلاحات بیمه و ریسک

 • Insurance Coverage (پوشش بیمه): بیمه پروژه‌های نفت و گاز شامل تأسیسات، تجهیزات و کارکنان.

 • Builder’s Risk Insurance (بیمه ساخت): بیمه مخصوص پروژه‌های ساخت سکو، پالایشگاه یا خطوط لوله.

 • Performance Bond (ضمانت حسن انجام کار): تضمین پرداخت یا جبران خسارت در صورت عدم اجرای تعهدات.

 • Refund Guarantee (ضمانت بازپرداخت): ضمانت بازپرداخت پیش‌پرداخت به خریدار در صورت عدم تکمیل پروژه.

۶. اصطلاحات بین‌المللی و حقوق دریایی

 • MARPOL: کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی دریایی توسط نفت و مواد شیمیایی.

 • SOLAS: کنوانسیون بین‌المللی ایمنی جان در دریا.

 • UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea): مقررات حقوق بین‌الملل دریایی و مالکیت منابع در آب‌های سرزمینی و اقتصادی.

جمع‌بندی

شناخت ترم‌ها و اصطلاحات حقوقی نفت و گاز برای وکلا، شرکت‌ها و کارشناسان انرژی حیاتی است. این اصطلاحات نه تنها ارتباط قراردادی و مالی را شفاف می‌کنند، بلکه مدیریت ریسک، حل اختلافات و رعایت مقررات بین‌المللی را نیز تسهیل می‌کنند.

این فهرست می‌تواند به عنوان مرجع سریع اصطلاحات حقوقی نفت و گاز در وبسایت شما منتشر شود و برای مخاطبان صنعتی، حقوقی و دانشگاهی بسیار کاربردی باشد.