دعاوی کشتی‌سازی: علل اصلی تأخیر، عیوب فنی، ضمانت‌نامه‌های بانکی و داوری LMAA

۱. علل اصلی بروز دعاوی کشتی‌سازی

الف) تأخیر در تحویل (Delay in Delivery)
• یکی از شایع‌ترین اختلافات.
• سازنده ممکن است به دلیل مشکلات فنی، کمبود مواد اولیه یا نیروی کار نتواند کشتی را در زمان مقرر تحویل دهد.
• خریدار معمولاً درخواست جریمه تأخیر (Liquidated Damages) یا حتی فسخ قرارداد می‌کند.

ب) نقص فنی و عیوب پنهان (Defects & Warranty Claims)
• کشتی پس از تحویل دچار نقص موتور، بدنه یا تجهیزات می‌شود.
• خریدار به استناد بندهای ضمانت (Warranty Clauses) علیه سازنده اقامه دعوی می‌کند.

ج) اختلافات مالی (Payment Disputes)
• خریدار ممکن است از پرداخت اقساط به دلیل تأخیر یا کیفیت پایین کار خودداری کند.
• سازنده در مقابل می‌تواند مطالبه وجه یا حتی توقیف کشتی را مطرح نماید.

د) افزایش هزینه‌های ساخت (Escalation of Costs)
• تغییر قیمت فولاد، موتور یا تجهیزات دریایی گاه منجر به درخواست سازنده برای افزایش قیمت قرارداد می‌شود.
• خریدار معمولاً این درخواست را رد کرده و دعوا شکل می‌گیرد.

هـ) نقض تعهدات قراردادی (Breach of Contract)
• عدم رعایت مشخصات فنی.
• عدم اجرای آزمایش‌های دریانوردی (Sea Trials).
• نقض مقررات زیست‌محیطی و ایمنی (IMO, SOLAS, MARPOL).

و) فسخ قرارداد (Termination)
• خریدار یا سازنده ممکن است به دلیل نقض اساسی قرارداد اقدام به فسخ کنند.
• اختلاف بر سر مشروعیت فسخ و میزان خسارات معمول است.

۲. طرفین درگیر در دعاوی کشتی‌سازی

• خریدار (Shipowner): معمولاً شرکت‌های کشتیرانی یا سرمایه‌گذاران.
• سازنده (Shipyard): کارخانجات کشتی‌سازی.
• بانک‌ها: به‌عنوان تأمین‌کننده مالی و صادرکننده ضمانت‌نامه (Refund Guarantee).
• بیمه‌گران: در دعاوی مربوط به خسارات ناشی از ساخت یا تست‌های دریایی.

۳. مراجع حل اختلاف در دعاوی کشتی‌سازی

الف) داوری بین‌المللی
• متداول‌ترین روش به دلیل ماهیت بین‌المللی قراردادها.
• مراکز رایج داوری:
• LMAA (انجمن داوری دریایی لندن)
• ICC (اتاق بازرگانی بین‌المللی)
• SIAC (مرکز داوری سنگاپور)
• مزایا: محرمانگی، سرعت بیشتر نسبت به دادگاه، حضور داوران متخصص در کشتی‌سازی.

ب) دادگاه‌های ملی
• در برخی موارد، طرفین به دادگاه‌های محل یارد کشتی‌سازی یا محل اقامت خریدار رجوع می‌کنند.
• چالش: تفاوت قوانین ملی و مشکلات اجرای احکام در خارج از کشور.

۴. دعاوی خاص در کشتی‌سازی

• Refund Guarantee Claims: اگر سازنده پروژه را تکمیل نکند، خریدار از بانک ضامن مطالبه بازپرداخت پیش‌پرداخت می‌کند.
• Force Majeure Claims: سازنده به استناد جنگ، تحریم یا بلایای طبیعی از مسئولیت تأخیر معاف می‌شود.
• Change Orders Disputes: اختلاف بر سر تغییرات در طراحی یا تجهیزات که هزینه و زمان پروژه را افزایش می‌دهد.

۵. نمونه‌های جهانی از دعاوی کشتی‌سازی

• دعاوی مربوط به کشتی‌های LNG Carrier در کره جنوبی: اختلافات بین خریداران اروپایی و یاردهای کره‌ای بر سر تأخیر و افزایش قیمت.
• اختلافات چین و مالکان خارجی: برخی خریداران مدعی شده‌اند کشتی‌های تحویلی دارای عیوب فنی جدی بوده‌اند.
• پرونده‌های LMAA لندن: بسیاری از پرونده‌های مشهور داوری دریایی مربوط به کشتی‌سازی هستند.

۶. راهکارهای کاهش اختلافات در کشتی‌سازی

• تنظیم دقیق قرارداد با استفاده از نمونه‌های استاندارد (مانند فرم‌های BIMCO).
• پیش‌بینی مکانیزم‌های روشن برای بازرسی، Sea Trials و پذیرش نهایی.
• درج بندهای شفاف در مورد قیمت، زمان‌بندی و تغییرات احتمالی.
• استفاده از ضمانت‌نامه‌های بانکی معتبر برای حمایت از خریدار.
• توافق بر مرجع داوری متخصص پیش از امضای قرارداد.

جمع‌بندی

دعاوی کشتی‌سازی اغلب ناشی از تأخیر، عیوب فنی، مسائل مالی و فسخ قرارداد هستند. به دلیل پیچیدگی‌های فنی و بین‌المللی بودن این قراردادها، داوری دریایی (به‌ویژه در لندن یا سنگاپور) رایج‌ترین شیوه حل اختلاف محسوب می‌شود.
تنظیم دقیق قرارداد، استفاده از ضمانت‌های بانکی و انتخاب مرجع داوری معتبر می‌تواند ریسک بروز دعاوی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.